Zapraszamy do wysłuchania trzeciego sezonu podcastu literackiego Piszę w Gdańsku!

Spacery Olszynką, Szafarnią i Wrzeszczem. Podglądanie żyjących nad Motławą srok, łabędzi i kaczek. Wizyty w gdańskich muzeach, kwerendy w lokalnych bibliotekach. Czerpanie z bliskości morza. To wszystko wielkie plusy udziału w rezydencji literackiej Piszę w Gdańsku!. Największą jednak jest on – „własny pokój” służący realizacji projektu twórczego; cisza, spokój i dystans od codziennych spraw, dzięki któremu literackie priorytety układają się wyraźniej. W 2025 roku z możliwości skupionej pracy w Gdańsku skorzystało osiem osób piszących, tłumaczących i badających literaturę. W podcaście Instytutu Kultury Miejskiej uczestnicy i uczestniczki programu rezydencji literackich opowiedzieliAnie Matusewicz o swojej pracy.

Przyjechali tu, by tworzyć, tłumaczyć lub badać literaturę, ale też po ty, by poznawać miasto, jego kulturę i historię – w 2025 roku gościliśmy w Gdańsku ośmiu rezydentów z Polski, Ukrainy i Białorusi. W ramach programu każda z osóbspędziła nad Motławą kilka pracowitych tygodni, korzystając z dolnomiejskiego mieszkania, wsparcia finansowego Miasta Gdańsk oraz pomocy organizacyjnej ze strony Instytutu Kultury Miejskiej. W trakcie pobytu wyłonieni w otwartym naborze twórcy realizowali w Gdańsku zaproponowany projekt literacki.

Nad czym pracowali? To jeden z tematów poruszanych w serii podcastowych spotkań. Z rozmów prowadzonych przez AnęMatusewicz dowiecie się też, jakie miejsca odwiedzali w Gdańsku, co ich urzekło w mieście, jakie wątki i inspiracje ze sobą zabrali. Poznacie arkana ich warsztatu, relacje zprowadzonych kwerend, opowieści o rozwijanych narracjach i zasłyszanych historiach, które wpłynęły na kształt budowanych opowieści.

Podcasty Piszę w Gdańsku! pozwalają zrozumieć metody pracy twórczej rezydentów i rezydentek, przybliżają zrealizowane przez nich projekty oraz dają wgląd w dopiero planowane – a czasami wciąż pozostające w strefie marzeń – literackie realizacje. To również okazja do poznania ciekawych ludzi, ich sposobu myślenia oraz refleksji ozdarzeniach i sytuacjach wpływających również na nasze życia.

Zapraszamy na platformę Spotify, gdzie tym razem spotkamy was z Julią Browarną (Ukraina, rezydencja literacka), Martą Dzido (rezydencja literacka), Arturem Klinauem (Białoruś, rezydencja literacka), Martyną Lechman (rezydencjatranslatoryczna), Joanną Ostrowską (rezydencja literacka), Alesem Plotką (Białoruś, rezydencja translatoryczna), Barbarą Sadurską (rezydencja literacka) i Mirosławą Zielińską(rezydencja badawcza).

JULIA BROWARNA jest poetką, pisarką i ilustratorką, która aktywnie działa w środowisku literackim Ukrainy. Rezydentkapochodzi z Winnicy, gdzie współorganizuje Konkurs Poetycki Malachitowy Nosorożec. Jest również zaangażowana w realizację Festiwalu Poezji Podkowa Pegaza na Podolu oraz inicjatywy społecznej Dom Poety w Winnicy.

W ramach rezydencji Julia realizowała projekt inspirowany Bałtykiem – cykl wierszy i ilustracji zatopionych w morskim, nieco baśniowym imaginarium. „Zakres tematyczny cyklu poezji obejmuje obrazy młodego morza, zatopionych statków, temat inności oraz stadia akceptacji lub odrzucenia tej inności, a także kształtowania się pokrewieństwa poprzez tę inność”, tłumaczy Julia.

W podcaście Browarna opowiedziała o swojej fascynacji Bałtykiem, która zaczęła się od wizyty w Darłowie. Zimne polskie morze wizualnie zachwyciło Julię, a związane z nimlegendy i opowieści zainspirowały ją literacko. Na pomysł napisania cyklu „polskich” wierszy pewien wpływ miała również jej fascynacja takimi twórcami jak Miłosz czy Różewicz – „staram się czytać ich w oryginale, porównując wiersze z ukraińskimi przekładami”, przyznała. W rozmowie Julia Browarna zachęciła do czytania aktualnej ukraińskiej poezji, która w ostatnim czasie stała się zaangażowaną formą rozmowy o wojennej rzeczywistości. Rezydentka opowiedziała również o współczesnej ukraińskiej scenie poetyckiej i wydarzeniach literackich, jakie współorganizuje w rodzinnej Winnicy.

Posłuchaj →https://open.spotify.com/episode/6TCjhdpI2sBrovyKE9jYNR

MARTA DZIDO jest pisarką i autorką filmów. Szczególnie chętnie podejmuje tematykę herstoryczną związaną z emancypacją, cielesnością oraz poszukiwaniem przestrzeni wolności. Jest autorką zbiorów opowiadań „Babie lato”, „Sezon na truskawki” oraz powieści „Ślad po mamie”, „Małż”, „Matrioszka” i „Frajda”, która wyróżniona została Europejską Nagrodą Literacką (2019). Jej proza tłumaczona była na wiele języków. W duecie z Piotrem Śliwowskim realizuje filmy dokumentalne, wśród nich m.in. „Solidarność według kobiet”.

W Gdańsku Marta pracowała nad kolejną powieścią, „Czas teraźniejszy”. „W warstwie fabularnej jest to historia dojrzałej kobiety, żyjącej od lat w dobrym i spokojnym związku, która wchodzi w intymną relację z przypadkowo poznanym mężczyzną. To opowieść o dążeniu do wolności, odwadze i uporze”, mówi autorka.

W podcaście Marta Dzido opowiedziała obszernie o swojej pracy nad najnowszą powieścią: zastosowanych grachjęzykowych, poszukiwaniach formy i zabawie z perspektywami czasowymi. Przyznała, że fikcja literacka jest dla niej bardziej pociągająca niż non-fiction – jako autorka reportażu o „Kobietach Solidarności” oraz współtwórczyni filmów dokumentalnych posiada doświadczenie opowiadania o prawdziwych ludziach i zdarzeniach. „To wielka odpowiedzialność”, przyznała. Realizując filmu „Solidarność według kobiet” (2014) Marta często odwiedzała Gdańsk. Jakie są jej odczucia związane z zachodzącymi w mieście zmianami? I tego dowiecie się z podcastu.

Posłuchaj →https://open.spotify.com/episode/10HP1rP6ZuU7kFaDh865Q6

ARTUR KLINAU jest białoruskim pisarzem, fotografikiem, malarzem i performerem. Z wykształcenia również architektem, co odegrało istotną rolę w jego twórczości: jedną z najważniejszych napisanych przez niego książek pozostaje „Mińsk. Przewodnik po Mieście Słońca” (2006), w której autor przeplata opowieści o historii, kulturze i architekturze swojego rodzinnego miasta.

W Gdańsku Artur pracował nad książką poświęconą białoruskiemu „partyzanckiemu”, jak go sam nazywa, ruchowi artystycznemu z lat 90. i początku XXI wieku. Klinaupodkreśla, że lata 90. to jeden z najbardziej wyrazistych, a zarazem wciąż mało zbadanych okresów w białoruskiej sztuce– czas radykalnej transformacji społeczeństwa, wielkich nadziei i rozczarowań. W kulturze białoruskiej to okres poszukiwania nowych dróg rozwoju, okres kształtowania się nowej tożsamości kulturowej.

Artur Klinau fascynująco opowiedział o tych wątkach także w samym podcaście. Podkreślił przy tym specyfikę sytuacji białoruskiej sztuki, gdzie w latach 90. nastąpił podział na sztukę postsowiecką wspieraną przez sam aparat państwowy oraz niezależną, zdecydowaną poszukiwać nowych dróg rozwoju i autentycznej tożsamości. Klinau opowiedział również o zainicjowanym przez niego i prowadzonym od kilkunastu lat projekcie wsi artystycznej w Kaptarunach na północy Białorusi. Dzięki staraniom jego i osiedlających się tam artystów Kapturany stały się miejscem wielokulturowych spotkań i realizacji artystycznych i literackich inicjatyw międzynarodowych.

Posłuchaj →https://open.spotify.com/episode/2Io4aWPw9PP9ZM557NM8NK

MARTYNA LECHMAN jest dramaturżką i tłumaczką dramatów z języka serbsko-chorwackiego. Tworzy adaptacje sceniczne, pisze dramaty i prowadzi warsztaty. Jest współautorką antologii i wyborów dramatów z Chorwacji oraz Bośni i Hercegowiny. Za scenariusz do spektaklu „Zakonnice odchodzą po cichu” otrzymała nagrodę Złotej Maski 2018.

W Gdańsku Lechman pracowała nad przekładem sztuki uznanego chorwackiego dramaturga i reżysera teatralnego, Ivora Martinicia. Najbardziej znany dramat Martinicia, „Mój syn chodzi tylko trochę wolniej”, w marcu 2025 roku zostałpremierowo zaprezentowany polskiej publiczności – wystawił go wówczas Teatr Ateneum w Warszawie.

W podcaście Martyna Lechman opowiedziała o pracy dramaturga – jak różne role może taka osoba spełniać we współczesnym teatrze. W jej przypadku praca ta koncentruje się przede wszystkim wokół tworzenia adaptacji dzieł literackich na scenę. W rozmowie opisała również charakter teatru w krajach pojugosłowiańskich, podkreślając jak aktywny i zaangażowany pozostaje w obszarze komentowania aktualnych wydarzeń. Opowiedziała również o postaci samego Ivora Martinicia i współpracy z nim, zwracając uwagę na dynamiczne podejście autora do tekstu i sposób, w jaki kolejne inscenizacje wpływają na treść.

Posłuchaj →https://open.spotify.com/episode/3HrTV0DyRFHS5B2pi2x4ga

JOANNA OSTROWSKA jest doktorą nauk humanistycznych w zakresie historii, pisarką, badaczką. Studiowała m.in. w Instytucie Sztuk Audiowizualnych UJ, Katedrze Judaistyki UJ, Gender Studies UW, Zakładzie Hebraistyki UW oraz na łódzkiej filmówce. Pracuje także jako wykładowczyni akademicka i dramaturżka. W 2022 roku otrzymała Nike Czytelników za reportaż o homoseksualnych ofiarach II wojny światowej pt. „Oni. Homoseksualiści w czasie II wojny światowej”.

W Gdańsku Joanna pracowała nad swoją kolejną książką. „Czarne łaty” mają być opowieścią o więźniarkach „asocjalnych” osadzonych w KL Auschwitz-Birkenau. „Do grupy więźniarek asocjalnych zaliczano m.in. kobiety pracujące seksualnie, kobiety nieheteronormatywne, Romki i Sinti, osoby bezrobotne, uchylające się od pracy, bezdomne, ubogie; osoby »chore dziedzicznie« – w skrócie nienormatywne”, tłumaczy rezydentka.

W podcaście Joanna Ostrowska z wielką wrażliwością i wiedzą opowiedziała o zagadnieniu, jakie obecnie bada: o trudnych ludzkich losach, które nie mieszcząc się w standardowym rozumieniu bohaterstwa czy ofiary, zostały często w ogóle pominięte z dyskursu, wyjęte poza nawias kolektywnej empatii. W rozmowie raz po raz wracają tematy z poprzednich książek Ostrowskiej, w których autorka również przybliżała skomplikowane historie ludzi zapomnianych i pomijanych. Rezydentka opowiedziała również o swojej metodzie pracy: o licznych kwerendach, zbieraniu i archiwizowaniu informacji, śladach, które przekazują jej sami czytelnicy, a także o definiowaniu własnego miejsca w budowanych opowieściach.

Posłuchaj →https://open.spotify.com/episode/0IDRrUALiwZ15sFf8bGKz5

ALES PLOTKA to białoruski poeta, pisarz, tłumacz i muzyk.Jego twórczość łączy poezję, aktywizm kulturalny i muzykę alternatywną. Jest frontmanem zespołu postpunkowego Sožoraz pionierem poezji cyfrowej na Białorusi. Ales to również autor trzech książek, z których najnowsza – „Bloodlands2020/2022: Belarus/Ukraine” poświęcona jest burzliwym relacjom białorusko-ukraińskim ostatnich lat. Plotka tłumaczy literaturę polską i ukraińską na język białoruski.

W Gdańsku Ales Plotka pracował nad przekładem ukraińskiejpoezji okresu „rozstrzelanego odrodzenia”, czyli poetów tworzących w latach 20. i 30. XX wieku i wymordowanych przez aparat stalinowskich represji. Wybór utworów Plotka oparł na liście sporządzonej przez ukraińskiego literaturoznawcę Wiaczesława Lewickiego – wśród nich znalazły się m.in. dzieła Mychajła Semenki i Mykoły Zerowa.

W podcaście Ales obszernie opowiedział o swojej pracy zmierzającej – szczególnie w ostatnich latach – do utrzymania i wzmocnienia kulturowego dialogu między Białorusią i Ukrainą. W wojennej rzeczywistości jego książka „Bloodlands 2020/2022: Belarus/Ukraine” opowiadająca się za solidarnością, a jednocześnie nie negująca odmienności obu państw, odegrała kluczową rolę w zachowaniu kulturowego mostu między tymi krajami. Plotka przyznał, że pracę twórczą i przekładową widzi w kategoriach aktywizmu kulturowego –obecnie przede wszystkim jako sposób udzielenia wsparcia walczącej Ukrainie. Opowiedział również o swojej pracy przekładowej związanej z tłumaczeniem polskiej poezji oraz konieczności budowania kulturalnych przymierzy w regionie.

Posłuchaj →https://open.spotify.com/episode/7s2sN6vm48jpAkrlcsaIFz

BARBARA SADURSKA jest prawniczką i pisarką. WStudium Literacko-Artystycznym UniwersytetuJagiellońskiego prowadzi zajęcia z pisania prozy fikcjonalnej. Prowadzi także warsztaty kreatywnego pisania dla nastolatków. Jest laureatką nagród literackich i scenariuszowych.

W Gdańsku Barbara Sadurska pracowała nad najnowszą powieścią – historią 86-letniej lekarki, która po śmierci męża decyduje się wrócić w swoje rodzinne strony. Jest to opowieść w znacznej mierze oparta na wspomnieniach mamy autorki.

W podcaście Sadurska opowiedziała o pracy nad książką, w której rodzinne inspiracje i prawdziwe wydarzenia przeplatają się z fikcją literacką. Wyjaśniła, w jaki sposób „poziomuje” te dwie płaszczyzny oraz w jak dystansuje opisywaną historię od prawdziwego życia i ludzi. Jako wielka zwolenniczka rezydencji literackich podzieliła się swoimi wcześniejszymidoświadczeniami pobytów twórczych we Wrocławiu i w Pradze. Z podcastu dowiecie się również więcej o FABU – prototypowej grze narracyjnej, którą Sadurska stworzyła wspólnie z pisarzem i literaturoznawcą Jerzym Franczakiem.

Posłuchaj →https://open.spotify.com/episode/4Vc8p9vIFdVDjFAG44PDBB

MIROSŁAWA ZIELIŃSKA germanistka, tłumaczka, wykładowczyni akademicka specjalizująca się w badaniach nad transferem kulturowym i recepcją literatury w niemieckim kręgu kulturowym. Jest autorką licznych tekstów naukowych i redaktorką publikacji poświęconych relacjom polsko-niemieckim w literaturze i kulturze. Z języka niemieckiego tłumaczy teksty z zakresu literaturoznawstwa, historii codzienności, kulturoznawstwa i antropologii.

W Gdańsku Zielińska badała dorobek Marii Janion, nazywając go „sejsmografem przemian zachodzących w polskiej kulturzei literaturze”. Szczególnie istotne dla rezydentki były trzy obszary spuścizny prof. Janion: sposoby definiowania kultury, wątki feministyczne oraz dyskurs wokół twórczości Güntera Grassa i jego znaczenia dla polskiej literatury.

W podcaście badaczka wyjaśniła czym jest transfer kulturowy, zwracając uwagę na kontekstualny charakter naszej recepcji elementów odmiennych kultur: odczytania tekstów kultury różnić się będą w zależności od tego, skąd pochodzimy i co nas samych kulturowo ukształtowało. Zielińska opowiedziała również o (świetnym!) odbiorze współczesnej polskiej literatury w Niemczech oraz o skomplikowanych losach twórczości Güntera Grassa zarówno w NRD, jak i PRL-u. Wyjaśniła przy tym, jak istotną rolę w przywracaniu Grassa naszemu obszarowi literackiemu odegrała praca Marii Janion.I to właśnie wnikliwym, dyskursywnym analizom kulturowym prof. Janion poświęcona jest większa część rozmowy.

Posłuchaj →https://open.spotify.com/episode/7Bc5ICDiAuECzyuNTPENpP

O PROGRAMIE GDAŃSKICH REZYDENCJI LITERACKICH PISZĘ W GDAŃSKU!

Program rezydencji jest skierowany do autorów i autorek z Polski, Białorusi i Ukrainy, a także do tłumaczy i tłumaczekprzekładających literaturę na język polski oraz badaczy i badaczek literatury. Projekt oferuje możliwość spędzenia w Gdańsku kilku tygodni, podczas których rezydenci pracujątwórczo i poznają lokalne środowisko literackie i artystyczne. Uczestnicy programu otrzymują do dyspozycji mieszkanie, wsparcie merytoryczne i logistyczne oraz miesięczne honorarium. Zostają także włączeni w program literackiInstytutu Kultury Miejskiej.

Program realizowany jest w trzech naborach:

- rezydencje dla autorek i autorów prozy lub poezji z Polski, Białorusi i Ukrainy;

- rezydencja dla tłumaczek i tłumaczy przekładających literaturę na język polski;

- rezydencja humanistyczna dla badaczy i badaczek życia i twórczości prof. Marii Janion (ze szczególnym uwzględnieniem jej gdańskiego okresu).

Program rezydencji IKM uruchomił w 2021 roku i jest on realizowany we współpracy z Krakowskim Biurem Festiwalowym i Staromiejskim Domem Kultury  oraz UniąLiteracką i Stowarzyszeniem Tłumaczy Literatury. W 2025 Instytut Kultury Miejskiej po raz ostatni był operatorem gdańskich rezydencji – od 2026 roku program prowadzony będzie przez Gdańsk Miasto Literatury.